Tíkort

Tíkort er einfalt spil sem ég spilaði oft við ömmu, afa og frændfólk í sveitinni í æsku. 3-5 geta spilað í einu og spilið er 10 umferðir. Í fyrstu umferð eru gefin 10 spil á mann, í annarri níu og svo koll af kolli niður í eitt spil á mann í lokaumferðinni.

Þegar búið er að skipta spilunum milli spilara er dregið tromp úr stokknum sem eftir er. Spilarar skoða spilin sín og áætla hvað þeir geti unnið marga slagi á þau. Ásinn er hæstur og oft má áætla slagi á mannspil og sömuleiðis á trompspil. Þegar allir spilarar hafa áætlað fjölda slaga banka þeir tvisvar í borðið með báðum höndum og í þriðja "banki" sýna þeir fjölda slaga sem þeir hugsa sér að fá á spilin sín. Ritari (sem getur verið einn spilara) skrifar fjölda pantaðra slaga fyrir hvern spilara á blað. Sá á fyrstur leik sem er á eftir þeim sem gaf (röðin gengur sólarhring).

Ef spilari fær jafnmarga slagi og hann pantaði fær hann stig sem nema fjölda slaga plús 10, þ.e. ef spilari pantar þrjá slagi og fær þrjá slagi, þá gefur það 13 stig. Ef spilari fær fleiri eða færri slagi en hann pantaði fær hann ekkert stig.  Að loknum umferðunnum 10 eru stigin lögð saman og sá vinnur sem fær flest stig samanlagt.

Dæmi: Jón, Gunna og Bína spila fyrstu umferð með 10 spil á mann og tígul sem tromp. Jón er með tvö tromp og fjögur mannspil og pantar fimm slagi. Gunna er með tvo ása, tvö mannspil og tvö lág tromp og pantar fjóra slagi. Bína er með þrjá gosa og tvö tromp og pantar þrjá slagi. Samtals eru því pantaðir 12 slagir, en aðeins 10 slagir eru í boði. A.m.k eitt þeirra mun því fá of fáa slagi í fyrstu umferð.

Hindberjasulta

Undirbúningur: 15 mín. Heildartími: 30 mín.



Það er fljótlegt og einfalt að búa til hindberjasultu og ekki spillir ef hindberin eru tínd af trjánum með eigin höndum, í stað þess að vera innflutt frá fjarlægum heimshornum.

Innihald

1 kg hindber (ásamt laufblöðum og grænjöxlum)

smá sítrónusafi

300 g agave sýróp

200 g sykur

Aðferð

1. Hellið helmingnum af hindberjunum (ásamt nokkrum laufblöðum og grænjöxlum) í meðalstóran pott ásamt sítrónusafanum og látið suðuna koma upp. Kremjið berin með stappara og látið sjóða í fimm mínútur. Setjið berin í sigti með skál undir og síið safann vel af ásamt hlaupinu, þar til ekkert er eftir nema fræ.

2.  Setjið safann og hlaupið nú aftur í pottinn og setjið agave sýróp og sykur saman við. Hitið við vægan hita og bætið síðan við hinum helmingnum af hindberjunum. Látið suðuna koma upp og látið sjóða hressilega í fimm mínútur eða þar til blandan hefur þykknað hæfilega til að flokkast sem sulta. Leyfið henni aðeins að kólna.

3. Hellið sultunni í krukkur og setjið lok á.

Gulrótastappa

Gulrótastappa

Gulrótastappa er einfalt meðlæti og ágætis tilbreyting við t.d. kartöflustöppu. Þessi stappa rennur mjög ljúflega niður, m.a. vegna smjörsins í henni.

Undirbúningur: 10 mín. Heildartími: 30 mín.

Innihald (fyrir 4)

500 g gulrætur

4 msk smjör

1/2 bolli kjúklingakraftur eða grænmetiskraftur

salt og pipar eftir smekk

2 tsk óreganó

Aðferð

Skrælið og sneiðið gulræturnar í um eins sentimetra langa bita. Sjóðið þær í potti í 15 mínútur eða þar til auðvelt er að stinga gaffli í gegn. Síið vatnið burt og hafið gulræturnar áfram í pottinum. Bætið við smjöri, kjúklingakrafti, salti, pipar og óreganó. Stappið gulræturnar og blandið öllu vel saman. Smakkið til og bætið við salti ef með þarf.

Hversdagsréttur Brasilíubúa - svartar baunir og grjón (feijoada com arroz)

Feijoada eða Feijão heitir hversdagsréttur með svörtum baunum, sem upprunninn er í Brasilíu. Hann er venjulega borðaður með hrísgrjónum, þaðan kemur þetta "com arroz" á portúgölskunni. Margir borða réttinn nánast daglega, en af honum eru til ýmis afbrigði. Oft er hann með pylsubitum og stundum steiktu beikoni.

Uppskriftin sem fer hér á eftir er kjötlaus og óhætt er að mæla með henni.

Undirbúningur: 15 mín. Heildartími: 1 klst

Innihald (fyrir 5-6)

5 msk matarolía

5 gulrætur, sneiddar

2 laukar, sneiddir

1 tsk tímían

4 dósir af svörtum baunum, síuðum og skoluðum í vatni

3 tómatar, sneiddir í bita

2 bollar grænmetiskraftur

4 hvítlauksrif, fínsöxuð

1 rauður chili, fínsaxaður

1 handfylli af ferskum kóríander, söxuðum

Aðferð

Hitið olíuna í stórum potti á meðalháum hita. Setjið laukbitana, chili og tímían út í og léttsteikið í 5-6 mínútur, þar til laukurinn gyllist. Hellið svörtu baununum út í ásamt grænmetiskraftinum, tómötunum og hvítlauknum. Látið suðuna koma upp og lækkið hitann. Setjið lokið á pottinn og látið sjóða í 45 mínútur. Hrærið aðeins í annað slagið. Takið pottinn að lokum af hellunni og hrærið ferskum kóríander út í. Saltið og piprið eftir smekk.

Borið fram með t.d. hrísgrjónum eða bankabyggi. Prófaði með ómöluðu spelti (mjög svipað bankabyggi) og það kom mjög vel út.

---

Ef afgangur verður, geymist rétturinn ágætlega og auðvelt er að hita hann upp í 15 mín í potti eða setja í örbylgjuofn.

Gulrótarkaka með hindberjum

Þessi einfalda gulrótarkaka er með votti af hindberjabragði, sem passar ágætlega saman, merkilegt nokk. Hentar vel í morgunmat, sem eftirréttur eða með kaffinu.

Undirbúningur: 15 mín. Heildartími: 1 klst og 15 mín.

Gulrótarkaka

Innihald (fyrir sex manns)

2 1/2 bollar heilhveiti

1 dl sykur

2 dl hunang

1 tsk matarsódi

1 tsk kanill

1/2 tsk salt

3 egg, pískuð

1/2 bolli repjuolía

1/2 bolli mjólk

2 bollar rifnar gulrætur

200 g frosin hindber, þýdd í potti

Stillið bakaraofninn á 180 gráður og smyrjið form með matarolíu eða smjöri. Blandið þurrefnunum saman í skál. Takið fram aðra skál og pískið eggin, olíuna og mjólkina saman. Bætið þeirri blöndu síðan saman við þurrefnin. Setjið því næst gulræturnar og hindberin saman við og hrærið vel saman. Ef deigið er of lint má bæta aðeins meira mjöli við. Hellið deiginu í formið/formin og bakið í klukkutíma. Takið úr forminu og látið kólna. Berið fram nýbakað með smjöri og hunangi.

Kakan geymist vel í ísskáp.

Gulrótarkökur, skreyttar að ósk Óskar (10)

Að þrífa þvottavél á auðveldan hátt

Það var fúkkalykt úr þvottavélinni. Ég hreinsaði síuna neðst en lyktin hvarf ekki.

Í örvæntingu fór ég á internetið og leitaði ráða. Matarsódi var svarið. Ég opnaði vélina og hellti inn dassi af matarsóda, stillti hana síðan á suðuprógramm og hæsta snúning.

Eftir það hvarf lyktin eins og dögg fyrir sólu.

Annað ágætt húsráð til þess að hreinsa lykt úr þvottavél er að nota edik. Aðferðin er sú sama og með matarsódann að ofan.

Púrrusúpa með kartöflum og lauk

Þessi súpa minnir einna helst á íslenska kjötsúpu hvað bragð og áferð snertir, en án kjötsins og hún er einfaldari að búa til, tekur rétt um 40 mínútur. Púrra er mjög sérstakt orð og ég mæli með að taka frá eina mínútu í að hugsa um það, jafnvel endurtaka orðið í huganum eða upphátt nokkrum sinnum. Smá hugleiðsla og núvitund áður en hafist er handa við eldamennskuna. Þegar þú hefur náð fullri vitund um tilvist og gildi púrrunnar í daglegu lífi er tilvalið að byrja.

Undirbúningur: 15 mín. Heildartími: 40 mín

Innihald (fyrir sex manns)

4 gulrætur, skrældar smátt sneiddar

2 laukar, fínsaxaðir

2 hvítlauksgeirar, fínsaxaðir

500 g púrra, sneidd í tvennt á lengdina og síðan í ræmur á breiddina og skoluð undir vatni

300 g kartöflur

matarolía

2 súputeningar (kjúklinga- eða grænmetis-)

2 l vatn

Aðferð

Hitið olíu við háan hita í stórum potti og skellið síðan öllu sneidda grænmetinu út í (ekki kartöflunum strax). Eldið án loks í 10 mín, hrærið reglulega í þar til blandan verður mjúk. Skrælið kartöflurnar á meðan kartöflurnar og bútið þær í teninga. Setjið súputeningana í annan stóran pott með tveimur lítrum af sjóðandi vatni. Þegar teningarnir eru leystir upp skall hella blöndunni í grænmetispottinn. Bætið nú kartöflunum út í, lækkið hitann og látið sjóða í 10 mínútur með lokið á. Kryddið með salti, pipar og óreganó (fersku eða þurrkuðu eftir smekk).

Að sjóða egg - linsoðin egg, harðsoðin og mitt á milli

Í heimilisfræðitíma í grunnskóla lærði ég að sjóða egg svona:
Setja egg í pott og fylla hann þar til flýtur yfir eggin. Salta smá í pottinn og setja lokið á. Láta suðu koma upp, lækka hitann og sjóða svo í 8-10 mín. Hella heita vatninu úr og köldu vatni yfir í staðinn og brjóta skurnina af. Ég held að flestir noti þessa aðferð. En betri leið, sem sparar tíma, vatn og rafmagn, er svona:

• Setja egg í pott með þéttu loki (ekkert loftgat)
• Setja 3-5 mm yfirborð af vatni (þ.e. ekki láta fljóta yfir eggin)
• Láta suðu koma upp og sjóða svo í 6-7 mín.
• Hella köldu vatni yfir og brjóta skurnina af

Eggin eru þannig soðin fyrst og fremst með gufunni í stað vatnsins og verða meðalsoðin (ekki linsoðin, ekki harðsoðin), hvítan þéttist og rauðan verður frekar lin en ekki fljótandi eins og í linsoðnum eggjum. Suðan kemur fyrr upp vegna þess að það þarf minni orku til þess að sjóða svo lítið magn vatns.

Fyrir linsoðin egg er nóg að sjóða í 4-5 mínútur en harðsoðin 8-9 mínútur. 

Soðin egg, í sáralitlu vatni

Bragðmikil tómatsúpa með lauk

Þessi kraftmikla og fljótlega tómatsúpa er góð á köldum vetrardögum.

Undirbúningur: 15 mín. Heildartími: 25 mín.

Innihald (fyrir sex manns)

4 stórir tómatar, sneiddir í litla bita

2 laukar, skrældir og sneiddir

8 hvítlauksgeirar

salt eftir smekk

1 tsk cayenne pipar

1 tsk svartur pipar

2 tsk cumin duft

6 bollar vatn

2 msk matarolía

Aðferð

1. Hitið olíuna og setjið grænmetið og kryddið út í. Látið malla í 3-5 mín við meðalhita.

2. Hellið vatninu út í, látið suðuna koma upp og sjóðið í 5-6 mín.

3. Látið súpuna kólna. Má hakka saman með stafblandara eða pressa aðeins með grænmetispressara (eða hvað sem þetta blessaða eldhúsáhald er kallað á íslensku)

4. Berið fram í skálum. Má bæta við smá smjöri eða rjóma ef vill.

Tómatsúpa með lauk

Fljótleg graskerssúpa

Hér á eftir fer mjög einföld og fljótleg uppskrift að graskerssúpu.

Undirbúningur: 20 mín. Heildartími: 45 mín.

Innihald (fyrir sex manns)

2 msk matarolía

2 laukar, smátt saxaðir

1 kg grasker, skrælt, fræhreinsað og sneitt í bita

7 dl vatn

1/4 l rjómi

pipar eftir smekk

salt eftir smekk

Aðferð

1. Hitið olíuna í stórum potti og steikið laukinn við meðalhita í fimm mínútur, þar til hann verður mjúkur en ekki brúnn.

2. Bætið graskersbitunum út í og eldið áfram í 8-10 mín. og hrærið annað slagið, þar til graskerið mýkist og tekur lit.

3. Hellið vatninu og kryddinu út í. Látið suðuna koma upp og sjóðið í tíu mínútur þar til graskersbitarnir verða lungamjúkir.

4. Hellið rjómanum út í pottinn og látið suðuna aftur koma upp. Maukið nú súpuna með stafblandara eða stappara.

Berið fram með brauði.

Svínakjöt í tamarindsósu

Svínakjötið smellpassar í þessum rétti, soðið í þykkri tamarindsósu, mjúkt undir tönn og rennur ljúflega niður. Þetta er frekar einfaldur réttur að búa til miðað við marga aðra, en bölvað vesen miðað við flesta rétti á þessu bloggi, tekur vel á annan tíma allt í allt með biðtíma.

Undirbúningur: 30 mín. Heildartími: 1 klst og 40 mín.

Svínakjöt í tamarindsósu ásamt grjónum

Innihald (fyrir sex manns)

55 g (þurrkað) tamarind, skorið gróflega

0,5 l soðið vatn

2 ferskir grænir chili, fræhreinsaðir og sneiddir gróflega

2 laukar, skornir gróft

2 hvítlauksrif, gróflega sneidd

1 cm engifer, gróflega sneitt

1 stilkur af sítrónugrasi, gróft skorið

2 msk smjör eða matarolía

1 msk kóríanderduft

1 tsk túrmerik

1 tsk kardemommuduft

1 tsk chiliduft eða cayenne pipar

1 kanilstöng eða 1 tsk kanill

1 kg svínakjöt, sneitt í teninga

1 msk ferskt kóríander (+ aukamagn til skrauts ef vill)

lítill þunnt sneiddur rauður chili til þess að skreyta ef vill

Aðferð

Setjið tamarindbitana í litla skál og hellið sjóðandi vatninu yfir. Látið liggja í hálftíma. Hellið vatninu í gegnum sigti í meðalstóra skál og pressið tamarindhlaupið í gegn eins og hægt er með sleif. Hendið restinni úr sigtinu (steinum og trefjum). Setjið því næst eina matskeið af tamarindvökvanum í matvinnsluvél ásamt grænum chili, lauk, hvítlauk, sítrónugrasi og engifer og maukið rækilega þannig að úr verði mjúkt þykkni. Hitið því næst smjörið eða olíuna í stórum potti og skellið fersku laukmaukinu út í ásamt kóríanderdufti, túrmerik, kardemommudufti, chilidufti (eða cayenne) og kanildufti eða -stöng. Hrærið vel í og blandið saman í tvær mínútur. Skellið nú svínakjötinu út í og hrærið hraustlega og stöðugt þar til bitarnir verða gullinbrúnir og ríkulega þaktir í kryddblöndunni. Hellið afganginum af tamarindvökvanum nú út í og látið suðuna koma upp. Lækkið hitann og látið sjóða í hálftíma með lokinu á. Takið lokið af og látið aftur sjóða í hálftíma, en nú án loksins, þar til svínakjötið verður mjúkt. Stráið nú fersku kóríander og þunnt sneiddum rauðum chili yfir.

Berið fram með hrísgrjónum, kartöflum eða brauði.

Indverskur svepparéttur sem meðlæti (Mushroom Bhaji)

Þessi svepparéttur með graslauk er mjög fljótgerður og virkar ágætlega sem meðlæti með kjötréttum og grænmetisréttum.

Svepparéttur

Undirbúningur: 20 mín. Heildartími: 30 mín.

Innihald (fyrir fjóra)

300 g sveppir

4 msk matarolía

1 laukur, fínsaxaður

1 ferskur grænn chili, fínsaxaður

2 hvítlauksgeirar, pressaðir

1 tsk cumin

1 tsk kóríanderkrydd

1/2 tsk chiliduft eða cayenne pipar

1/2 tsk salt (eða eftir smekk)

1 msk tómatmauk

3 msk vatn

1 msk graslaukur, saxaður í um 1/2 cm bita (til skrauts)

Aðferð

Skolið sveppina og sneiðið í þykkar sneiðar. Hitið olíuna í meðalstórum potti og setjið síðan lauk og chili út í og hrærið reglulega í 5-6 mín, þar til laukurinn hefur mýkst. Bætið síðan hvítlauknum við og hrærið í 2 mín. Bætið því næst kóríanderkryddi, cumin, og chilidufti, hrærið og eldið áfram í eina mínútu. Setjið sveppina, salt og tómatmaukið út í og hrærið öllu vel saman. Hellið vatninu út í og lækkið hitann. Setjið lok á pottinn og sjóðið í 5 mín, hrærið aðeins í og sjóðið aftur í fimm mínútur. Nú ætti blandan að hafa þykknað, en ef hún er mjög vökvakennd, má sjóða áfram án loks í 3-4 mín til þess að þykkja blönduna.

Setjið réttinn á diskana og skreytið með graslauknum og berið fram.

Sjóðandi tómatréttur

Tómatar eru oftast í aukahlutverki í indverskri matargerð, en í þessum rétti fá tómatarnir sviðsljósið og eru vel að því komnir, því bragðið svíkur ekki. Rétturinn hentar vel sem aðaltéttur og hrísgrjón passa vel sem meðlæti.

Undirbúningur: 30 mín. Heildartími: 1 klst.

Innihald (fyrir fjóra)

1 ½ tsk fennel (malað eða fræ)

1 ½ tsk svört sinnepsfræ

1 ½ tsk cuminfræ

1 ½ tsk kóríanderfræ

Repjuolía

2 stk laukur, skrældir og sneiddir í tvennt og síðan í örþunnar hálfmánalaga sneiðar

1 ½ tsk salt

8 karrýlauf

1,3 kg tómatar, gjarnan blanda af litlum gulum og rauðum (koteiltómötum eða konfekttómötum)

1 ½ grænn chili, mjög smátt saxaður

4 hvítlauksgeirar, rækilega kramdir eða saxaðir

2 ½ tsk tamarind mauk

400 ml kókosjólk

Aðferð

Hitið stóra pönnu á meðalhita og þegar hitinn er kominn upp, ristið fennel(fræ), sinnepsfræ, cuminfræ og kóríanderfræ. Hristið pönnuna sífellt á nokkurra sekúndna fresti, í 1-2 mínútur, þar til kóríanderfræin verða gullinbrún. Síðan er kryddblandan sett í mortel og möluð.

Hitið fjórar matskeiðar af olíu á pönnunni og þegar hitinn er kominn upp, skellið þá möluð kryddblöndunni á ásamt lauknum, saltinu og karrýlaufinu. Steikið í 10-12 mínútur. Sneiðið litlu tómatana í tvennt eða þrennt á meðan. Setjið nú hvítlauk og chili á pönnuna og hrærið vel í tvær mínútur. Síðan fylgja tamarind og kókosmjólk og hræra skal vel saman. 

Setjið tómatana því næst út í og eldið við miðlungshita í 20-25 mínútur án þess að hræra. Þannig halda tómatarnir forminu og draga betur í sig kókosmjólkina. Fyrir þá sem vilja enn bragðsterkari rétt má steikja nokkur karrýlauf í viðbót á lítilli pönnu og hella út í. Réttinn má bera fram með hrísgrjónum eða chapati pönnukökum.

Einföld tómatsúpa með kóríander

Þessi tómatsúpa hressir á köldum vetrardögum. Ef notaðir eru lítið þroskaðir tómatar má bæta við einni msk af tómatkrafti til bragðauka og það styrkir líka rauða litinn.

Undirbúningur: 15 mín. Heildartími: 30 mín.

Innihald (fyrir fjóra)

675 g tómatar, skrældir og sneiddir

1 msk olía

1 lárviðarlauf

4 vorlaukar, saxaðir

1 tsk salt

1 hvítlauksgeiri, kraminn

1 tsk svartur pipar, malaður

2 msk ferskt kóríander, sneitt

750 ml vatn

1 msk maíssterkja

2 msk matreiðslurjómi (má sleppa)

Aðferð

Tómatarnir eru fyrst settir heilir í pott með brennheitu vatni í hálfa mínútu og síðan veiddir aftur upp úr. Nú ætti að vera auðvelt að ná skinninu af. Ef ekki, smellið þeim þá aftur í vatnið í smá stund. Skrælið þá nú og sneiðið. Takið fram stóran pott, hitið olíuna og steikið tómatana, lárviðarlaufið og vorlaukana í nokkrar mínútur þar til þau verða mjúk. Bætið næst við salti, hvítlauk, pipar og kóríander. Hellið síðan vatninu út í. Hrærið öllu saman og látið sjóða við vægan hita í 5-10 mín.

Á meðan er maíssterkjan leyst upp í smá vatni þannig að úr verði þykkt rjomakennt mauk. Takið nú súpuna af hellunni og leyfið henni að kólna í nokkrar mínútur. Síðan er hún annaðhvort síuð í sigti eða hökkuð í blandara eða matvinnsluvél. Setjið súðuna síðan aftur á helluna, blandið maísstekjumaukinu saman við og hrærið í við vægan hita í um þrjár mínútur, þar til súpan hefur þykknað.

Setjið súpuna í skálar eða djúpa diska.Skreytið með smá matreiðslurjóma ef vill. Snæðið.

Indverskur kjúklingaréttur (Chicken Jalfrezi)

Jalfrezi kjúklingarétturinn er eldaður á wok-pönnu eða stórri steikarpönnu ásamt lauk, engifer og hvítlauk í bragðmikilli paprikusósu. 

Undirbúningur: 30 mín. Heildartími: 1 klst og 15 mín.

Innihald (fyrir fjóra)

675 g kjúklingabringur

1 msk matarolía

1 tsk cuminfræ

1 laukur, fínsaxaður

1 græn paprika, fínsöxuð

1 rauð paprika, fínsöxuð

2 hvítlauksgeirar, kramdir

2 cm ferskt engifer, fínsaxað

1 msk karrýmauk

1/4 tsk chiliduft

1 tsk kóríanderkrydd

1 tsk cumin

1/2 tsk salt

400 g ferskir eða niðursoðnir tómatar

2 msk ferskur kóríander (saxaður) + aukaskammtur til að skreyta í lokin

Hrísgrjón

Aðferð

Sneiðið kjúklingabringurnar í litla bita (2,5 cm) og skerið alla sýnilega fitu af. Hitið olíuna á pönnunni og steikið cumin fræin í tvær mínútur eða þar til það brakar í þeim. Bætið við lauknum, paprikunni, hvítlauknum og engiferinu og steikið í 6-8 mín. Setjið karrýmaukið saman við og steikið áfram í tvær mínútur. Bætið nú við chili-dufti, kóríanderkryddi, cumin og salti ásamt einni matskeið af vatni. Steikið í tvær mínútur enn. Skellið nú kjúklingabitunum á pönnuna og látið malla í fimm mínútur. Blandið síðan tómötunum saman við og fersku kóríander. Setjið lokið á pönnuna og eldið í 15 mínútur, eða þar til kjúklingabitarnir verða mjúkir. Skreytið að lokum með ferskur kóríander og berið fram með hrísgrjónum.

Jalfrezi kjúklingur með Basmati hrísgjónum

Austurrísk eplakaka (Apfelstrudel)

Þýskt og austurrískt bakkelsi er vaflaust meðal besta bakkelsis í heiminum. Klassískt dæmi er eplakaka sem kallast á frummálinu Apfelstrudel og á rætur að rekja til Vínarborgar. Hentar mjög vel fyrir sunnudagskaffi eða sem eftirréttur. Hún bragðast vel ein og sér en líka með þeyttum rjóma eða ís.

Undirbúningur: 40 mín. Heildartími: 1 klst og 30 mín.

Innihald

Deig:

250 g hveiti

2 g salt

1 egg

100 ml volgt vatn

20 ml matarolía

Smá hveiti eftir þörfum til að hnoða saman deigið svo það límist ekki við lúkur eða plötu

Fylling:

100 g brauðmylsna

50 g smjör

140 g sykur

10 g kanill

200 g rúsínur

100 g hnetur (má sleppa)

10 g sítrónusafi

800 g epli, kjarnhreinsuð og sneidd

1 slurkur af rommi

Flórsykur til að sáldra yfir kökuna þegar hún kemur úr ofninum. Olía til að smyrja deigið þegar það er tilbúið.

Aðferð

Deig:

Innihaldsefnunum blandað saman í skál og hnoðað saman í deig. Mótað í kúlu og smurt með olíu og látið standa í hálftíma. Deigið ætti að vera vel teygjanlegt að þessu loknu. Nú er deigið rúllað út (á bökunarpappír) í þunna stóra ferkantaða pönnuköku. Smurt með smá olíu eða fljótandi smjöri.

Fylling:

Bræðið smjörið á pönnu. Setjið raspið á pönnuna og ristið þar til það verður gullibrúnt. Blandið kanil og sykri þannig að úr verði kanilsykur. Blandið því næst kanilsykrinum, ristaða raspinu, rúsínum, sítrónusafa, eplum og slurki af rommi saman. 

Setjið fyllinguna út á deigið og teigið jaðrana yfir þannig að úr verði lengja. Penslið með olíu og bakið í ofni við 190 gráður þar til kakan verður gullinbrún (um hálftíma). Takið kökuna út og penslið  með olíu eða bræddu smjöri. Látið standa í 15 mín og stráið smá flórsykri yfir.

Verði ykkur að góðu!

Austurrísk eplakaka (Apfelstrudel)

Grænmetissúpa með sveppum og kartöflum

Á haustin og veturna er hressandi að fá sér matarmikla súpu. Hér á eftir fer bragðgóð grænmetissúpa með sveppum, kartöflum og lauk.

Undirbúningur: 40 mín. Heildartími: 40 mín.

Innihald

2 msk matarolía

1 laukur, fínsaxaður

1 hvítlauksgeiri, fínsaxaður

1 msk tímían

3 meðalstórar kartöflur, skrældar og sneiddar í litla bita

600 g sveppir (af mismunandi tegundum ef vill), saxaðir

5 bollar grænmetiskraftur

1/4 l rjómi

salt og pipar eftir smekk

stenselja (ef vill)

Aðferð

Hitið olíuna í stórum potti á meðalhita. Setjið lauk, hvítlauk og tímían út í. Eldið í fimm mínútur og hrærið jafnt og þétt. Bætið næst kartöflunum út í og eldið aftur í fimm mínútur.

Hækkið hitann upp í topp, bætið við sveppunum og eldið í fimm mínútur enn. Skellið næst grænmetiskraftinum út í og látið suðuna koma upp. Lækkið hitann og látið sjóða í 10 mínútur, en hrærið annað slagið.

Maukið súpuna (t.d. í matvinnsluvél eða handvirkt með stappara) og hellið síðan aftur í pottinn. Nú má bæta við salti og pipar og láta malla aðeins í viðbót við vægan hita.

Skreytið með smá tímían og stenselju og berið a borð með brauði.

Reiðufé og kreditkort

Á Íslandi kjósa flestir að greiða fyrir vörur og þjónustu með kreditkortum. Í því felast ýmis þægindi, m.a. að losna við íþyngjandi klink. Einnar krónu myntir hafa tilhneigingu til að safnast upp og þyngja veskið. Annar kostur við kreditkort er að þau gera fólki auðveldara að fylgjast með eyðslu sinni vegna þess að hver færsla er skráð í kerfið. Með þessu móti má auðveldlega rýna betur í eyðslu sína og taka ákvarðanir um hvar megi skera niður og spara og eins gera áætlanir um framtíðarútgjöld. Meniga er mjög sniðug þjónusta til þess að fylgjast með útgjöldum eftir flokkum og að gera fjármálaáætlanir út frá eyðslu fortíðar. Þetta er þjónusta sem ég sakna frá Íslandi, í Þýskalandi hef ég tamið mér að greiða næstum allt með reiðufé eins og innfæddir og sambærileg þjónusta við Meniga er ekki í boði eftir því sem ég best veit.

Hvers vegna að greiða með reiðufé?

Sú ástæða sem oftast er nefnd fyrir því að Þjóðverjar kjósa að greiða með reiðufé er að vilja ekki láta rekja færslur sínar, þ.e. að þær séu skráðar í tölvukerfi fjármálastofnana. Annar kostur við að nota reiðufé er að það gefur fólki betri tilfinningu fyrir útgjöldum og upphæðum. Þetta sýna rannsóknir og ástæðan er einfaldlega sú að sjónrænt og sálrænt gerir fólk sér betur grein fyrir upphæðunum sem það eyðir þegar þær eru á formi seðla og klinks í stað þess að plasti sé rennt í gegnum tæki og kort þannig „straujað“. Önnur ástæða fyrir mikilli notkun reiðufjár er sú að enn eru ýmis fyrirtæki sem neita að taka við kortum, þetta á t.d. við um marga veitingastaði og sumar matvörubúðir. En reiðufé er frekar gamaldags og gæti hugsanlega horfið á næstu árum.

Nýtt kortatímabil!

Oft heyrði ég auglýsingar í útvarpi á Íslandi um „nýtt kortatímabil!“ eins og það væri eftirsóknarvert. Nýtt kortatímabil þýðir í raun bara endurnýjað færi á að eyða um efni fram, nýtt færi á að eyða núna, borga seinna sem þýðir að velta vandamálum inn í framtíðina. Þetta er í svipuðum stíl og auglýsingar banka um árið sem beindust að námsmönnum um að „yfirdrátturinn brúaði bilið!“ eða „Ekki gefast upp! Það er hægt“ um fjármögnun fyrstu fasteignakaupa hjá Íslandsbanka.

Fólk eyðir meira með því að fresta skuldadögum inn í framtíðina. Þetta á bæði við um smærri lán eins og yfirdrátt á kreditkortum og stærri lán á borð við fasteignalán og námslán. Það er sama hvaða nafni lánið er kallað, oftast er skynsamlegra að sleppa því. Fólk þarf sjaldnast þá hluti sem það borgar með yfirdrætti og það kann að vera betri kostur að flytja úr landi en að gerast skuldaþræll banka á Íslandi og borga tvöfalt verð fyrir íbúð með því að greiða upp fasteignalán sem „er hægt!“. Að eitthvað sé hægt þýðir ekki að það sé skynsamlegt. En það er líka hægt að fara skuldugur í gröfina og skilja afstandendur eftir með reikninginn, allt hægt ef viljinn er fyrir hendi eins og maðurinn sagði. Þannig væri líklega nútímaútgáfan af höfðingjum Víkingaaldar sem létu grafa sig í haug með vopnum og öðru drasli sínu. Nútímamaðurinn getur látið grafa sig með fellihýsi, flatskjá, tískufötum og skuldum!

Þvottaefni – verð og gæði

Um daginn fór ég út í búð og ætlaði að kaupa þvottaefni. Eina þvottaefnið sem þar var í boði var Ariel svo ég keypti það. Það virtist frekar dýrt við fyrstu sýn en ég hafði engan samanburð í búðinni og tók það í staðinn fyrir að fara í aðra búð að finna annað. Þegar heim var komið gerði ég verðsamanburð og sá að ég hafði borgað tvöfalt meira fyrir þvottaefnið en ég borga venjulega fyrir engu síðri þvottaefni annarra framleiðenda. Ariel er eitt þeirra merkja sem selt er hærra verði í krafti sterkrar stöðu sinnar á markaðnum, án þess að verðmunurinn endurspegli endilega gæðamun. Álagning þessarar búðar hefur væntanlega líka verið há.

Þvottaefni fyrir fatnað eru misjöfn að verði og gæðum. Fólk er oft tilbúið að borga meira fyrir gæði. En spurningin er hvort Ariel er betra en ódýrari þvottaefni keppinauta. Hvað felst í því að vera betri? Góðir þvottaeiginleikar eru eflaust það mikilvægasta sem fólk gerir kröfu um ásamt verði. Aðrir þættir sem vert er að huga að eru umhverfisáhrif og áhrif á heilsu, t.d. forðast fólk þvottaefni sem það hefur ofnæmi fyrir.

Á stærri mörkuðum erlendis, s.s. í Þýskalandi, Bretlandi og Danmörku er hefð fyrir vöruprófunum, þar sem óháðir aðilar prófa vörur í sömu flokkum hver gegn annarri. Lítið er um slíkar prófanir á Íslandi, líklega vegna smæðar markaðarins, kannski helst að fjölmiðlar geri slíkar prófanir en þær eru sjaldnast markvissar eða staðlaðar á nokkurn hátt. Helst að prófaðir séu t.d. mismunandi jólabjórar af nokkrum álitsgjöfum og einkunnir gefnar. Þetta getur gefið vísbendingar fyrir neytendur en segir þó kannski mest um smekk álitsgjafanna, en minna um hvað hverjum og einum bjórunnanda úti í bæ kann að líka.

Vöruprófanir erlendis mæla gjarnan þá eiginleika sem neytendur gera kröfu um í hverjum vöruflokki fyrir sig. Fyrir þvottaefni geta þetta verið t.d. þvottaeiginleikar, verð og umhverfisáhrif. Fyrir hvern þátt er gefin einkunn og svo er reiknað meðaltal þáttanna til þess að fá heildareinkunn hverrar vöru.

Góðir valkostir í stað Ariel í íslenskum verslunum eru t.d.:

·         Milt þvottaefni frá Mjöll Frigg

o   mengar minna því það þarf ekki að flytja það til landsins

o   umhverfisvænt, án ilmefna og ofnæmisvaldandi efna

·         Neutral (ofnæmisprófað, lyktarlaust og umhverfisvænt)

Auglýsingar í sjónvarpi á borð við Mr. Proper með gljáfægðan skallann og glansandi gólf eða Vanish þar sem óhreinindin hverfa (rauðvín, hakk og spagettí, smurolía og hvaðeina hverfur úr hvítu buxunum!) hafa í gegnum tíðina verið helstu opinberu upplýsingar sem Íslendingar fá um þvottaefni. En það er ágætt að hugsa sig aðeins um og gera samanburð áður en maður gleypir við auglýsingaboðskap.

Ofnbakað rótargrænmeti

Nú er komin ný uppskera af rótargrænmeti í verslanir, t.d. kartöflur, rófur og gulrætur. Þá er tilvalið að taka fram eldfast mót og skræla og sneiða eins og enginn væri morgundagurinn. Hér kemur uppsrift að ofnbökuðu rótargrænmeti.

Undirbúningur: 30 mín. Heildartími: 1 klst. og 10 mín.

Innihald

1 kg blandað rótargrænmeti (t.d. kartöflur, gulrætur og rófur)

2 msk. ólívuolía

3 msk. hunang

1 appelsína

tímían (ferskt eða þurrkað)

salt og pipar

Aðferð

Skrælið rótargrænmetið og skerið niður í teninga. Smyrjið eldfast mót með olíu og hunangi, setjið grænmetið í og pressið/kreistið appelsínuna yfir. Restina af appelsínunni má sneiða og setja með í mótið. Kryddið með salti, pipar og tímían. Bakið í ofni við 190 gráður í 40 mínútur, eða þar til grænmetið verður gullinbrúnt. Verði ykkur að góðu!

Ofnbakað rótargrænmeti